Chwytak z Czarnobyla i Prypeć — co tam właściwie jest

Porzucona łyżka dźwigu w lesie, jeden z najbardziej skażonych przedmiotów w całej strefie. Ludzie robili sobie przy niej zdjęcia, opierając się o krawędź.

Autor: Grzegorz Gawlik · September 8, 2026

Chwytak z Czarnobyla to porzucony element sprzętu budowlanego — łyżka dźwigu — użyty przy usuwaniu skutków katastrofy i pozostawiony w lesie w rejonie Prypeci. Zyskał rozgłos jako jeden z najbardziej skażonych przedmiotów w całej strefie, dostępny dosłownie przy drodze.

Powód jego skażenia jest prosty: pracował przy materiale wyrzuconym z reaktora, a tego rodzaju sprzęt po użyciu nie dawał się odkazić. Pozostawiono go więc na miejscu, tam gdzie zakończył pracę.

Osobno warto powiedzieć rzecz najważniejszą: przez lata ten obiekt był punktem, przy którym robiono zdjęcia — z dotykaniem krawędzi i wchodzeniem do środka. To był i pozostaje bardzo zły pomysł, niezależnie od tego, ile trwała wizyta.

Dlaczego to jest niebezpieczne

Chwytak i podobne obiekty w strefie są przedmiotami skażonymi, a nie ciekawostkami. Nie należy ich dotykać, wchodzić do nich ani zabierać z nich niczego. Ocena dawki i bezpieczeństwa w takim miejscu należy do służb i do pomiaru, nie do relacji z podróży — dawek nie podaję i nie należy ich szacować na podstawie internetowych opisów.

Kluczowa różnica między tłem promieniowania w strefie a takim obiektem polega na tym, że skażenie jest tu punktowe i związane z konkretnym przedmiotem. Można stać kilkanaście metrów dalej przy wartościach nieodbiegających od normalnych i mieć obok siebie rzecz o zupełnie innej charakterystyce.

To dlatego wszystkie zorganizowane wizyty w tym rejonie odbywały się z dozymetrem i z zakazem dotykania czegokolwiek. Nie była to sceneria dla wrażeń, a warunek techniczny.

Prypeć

Miasto zbudowane dla pracowników elektrowni i opuszczone po katastrofie jest dziś tym, co przyciąga najwięcej uwagi: bloki, szkoły, basen, słynne wesołe miasteczko z diabelskim młynem, wszystko zarastające lasem od dziesięcioleci.

• 🏢 Zabudowa — bloki mieszkalne i obiekty publiczne, w stanie postępującej ruiny
• 🌳 Roślinność — miasto jest dziś w praktyce lasem z budynkami w środku
• ⚠️ Bezpieczeństwo konstrukcji — stropy i klatki schodowe są zagrożone zawaleniem
• 📷 Aranżacje — część „zastanych" scen w Prypeci została ustawiona przez odwiedzających

Ostatni punkt warto znać, bo dotyczy wiarygodności obrazu tego miejsca: porzucone lalki, maski i książki ułożone w kadrze są w dużej części efektem pracy fotografów, nie pozostałością po ewakuacji. Prawdziwa Prypeć jest bardziej pusta i mniej symboliczna.

Warto też pamiętać, w jakim trybie odbyła się ewakuacja. Mieszkańców wywieziono w krótkim czasie, z informacją o kilkudniowej nieobecności, więc zostawili mieszkania urządzone — i to, co z nich zostało, przez dziesięciolecia rozkradano i przemieszczano. Dzisiejszy stan wnętrz jest więc wynikiem trzech nakładających się procesów: ewakuacji, szabru i pracy odwiedzających z aparatem.

Diabelski młyn, najbardziej rozpoznawalny obiekt tego miasta, nigdy zresztą nie został uruchomiony dla publiczności — wesołe miasteczko miało zostać otwarte kilka dni po katastrofie.

Jaki jest dziś status strefy

Zorganizowane wizyty turystyczne w tym rejonie zostały wstrzymane, a sytuacja po stronie ukraińskiej podlega ocenie, której żaden tekst podróżniczy nie zastąpi. Geografię strefy i to, jak leży ona wobec Kijowa i granicy, opisałem przy Naddniestrzu i Czarnobylu na mapie.

Aktualne komunikaty i zalecenia sprawdzaj w serwisie MSZ. Ta strona opisuje, czym są obiekty, o których krąży najwięcej nieporozumień — nie jest planem wyjazdu i nie należy jej tak traktować.

Inne miejsce, w którym przemysł zostawił po sobie opuszczone miasto, opisałem przy Chuquicamacie w Chile, a polski odpowiednik skali przemysłowej ingerencji w krajobraz — przy kopalni Bełchatów. Więcej relacji jest na blogu.

Frequently asked questions