Chuquicamata — dziura w Atakamie i miasto, które z niej wysiedlono

Wyrobisko miedzi na pustyni, przy którym stało własne miasto. Miasto ewakuowano, a dziura nadal się pogłębia — teraz w dół, pod ziemię.

Autor: Grzegorz Gawlik · September 8, 2026

Chuquicamata to odkrywkowa kopalnia miedzi w chilijskiej Atakamie, w rejonie Calamy, i jedna z największych kopalni tego typu na świecie. Jest wymieniana w rankingach największych wyrobisk, ale — jak przy każdym takim rankingu — odpowiedź zależy od tego, co się mierzy.

Kryteriów jest kilka i dają różne wyniki: objętość wydobytego materiału, powierzchnia wyrobiska, głębokość oraz roczna produkcja miedzi. Chuquicamata wygrywa przy niektórych z nich, przy innych ustępuje kopalniom w Stanach Zjednoczonych i innym chilijskim zakładom.

Byłem tam i przyznaję, że nie krajobraz zrobił na mnie największe wrażenie, a to, co stoi obok wyrobiska.

Miasto, które wysiedlono

Przy kopalni istniało miasto górnicze o tej samej nazwie — z domami, szkołami, szpitalem i stadionem. Zostało wysiedlone, a mieszkańcy przeniesieni do Calamy, kilkadziesiąt kilometrów dalej.

Powody były dwa i oba techniczne: zanieczyszczenie powietrza pyłem z kopalni oraz rozbudowa wyrobiska i hałd, które potrzebowały miejsca zajmowanego przez zabudowę. Miasto stoi więc dalej, ale nikt w nim nie mieszka.

• 🏚️ Opuszczone osiedla — zabudowa mieszkalna pozostawiona na miejscu
• 🏥 Obiekty publiczne — szkoła, szpital, kino, stadion; puste
• 🌫️ Przyczyna — pył z kopalni i rozbudowa hałd
• 🚌 Zwiedzanie — bywa organizowane przez zakład; zasady i dostępność się zmieniają

To najmocniejszy element tej wizyty: nie widowiskowa dziura, a puste ulice miasta, które przegrało z kopalnią, dla której powstało.

Warto dodać, że to nie była katastrofa ani zaniedbanie. Przeprowadzka została zaplanowana, mieszkańcom zapewniono lokale w Calamie, a decyzja miała uzasadnienie zdrowotne — pył z wyrobiska osiadał wprost na osiedlu. Historia jest więc mniej dramatyczna, niż wygląda z lotu ptaka, i przez to bardziej pouczająca: miasto przemysłowe zostaje zlikwidowane, gdy przemysł, który je stworzył, potrzebuje jego terenu.

Dla kogoś, kto interesuje się Śląskiem, jest to zresztą znajomy mechanizm w innej skali. Podobnie działa kopalnia Bełchatów, największa taka dziura w Europie.

Skala wyrobiska

Odkrywka jest tarasowa: schodzi w dół stopniami, po których jeżdżą wywrotki o kołach wyższych od człowieka. Z krawędzi widać je jako małe punkty i to jest jedyny sposób, żeby wyczuć skalę, bo w tym krajobrazie nie ma nic znanej wielkości.

Wywrotki są tu przy okazji jedynym punktem odniesienia dla oka i to jest obserwacja, którą warto zrobić świadomie: bez nich krawędź wyrobiska wygląda jak zwykłe zbocze, a nie jak ściana o wysokości kilkuset metrów.

Wymiarów nie podaję. Wyrobisko czynne zmienia je z każdym rokiem eksploatacji, a wartości podawane w rankingach zależą od kryterium i od daty pomiaru — to jest dokładnie ten rodzaj liczby, którą sprawdza się u operatora, nie w tekście podróżniczym.

Kopalnia przechodzi przy tym zmianę modelu: eksploatacja odkrywkowa jest wygaszana na rzecz wydobycia podziemnego, bo dalsze pogłębianie odkrywki przestało być opłacalne. To oznacza, że charakter tego miejsca będzie się zmieniał.

Jak to zobaczyć

Opis dotyczy stanu z okresu, w którym powstawał ten tekst, i nie zastępuje sprawdzenia aktualnych zasad zwiedzania u operatora kopalni ani zaleceń dla podróżujących. Dostępność wycieczek, trasy i wymogi bywają zmieniane, a teren jest zakładem przemysłowym.

Zwiedzanie odbywa się w zorganizowanej formie, z zapleczem w Calamie, i wymaga wcześniejszego ustalenia — to nie jest miejsce, do którego podjeżdża się samochodem i wchodzi. Zasady bywały zmieniane wielokrotnie, w tym wstrzymywane.

Region ma przy tym drugi powód, żeby tam trafić: Atakama jest jednym z najbardziej nieziemskich krajobrazów świata, a stąd blisko do najwyższego wulkanu Ziemi i do wypraw opisanych przy wyprawie na Ojos del Salado. Więcej reportaży jest w tekstach z działu Reportaże.

Frequently asked questions