Kopalnia Bełchatów — dziura, obok której stoi elektrownia
Odkrywka węgla brunatnego i jedna z największych elektrowni na węgiel brunatny na świecie. Obok nich sztuczna góra zbudowana z tego, co wybrano z dołu.
Największa dziura w Europie to określenie, którym opisuje się odkrywkę węgla brunatnego w Bełchatowie. Nie jest ono ścisłe, bo zależy od kryterium — powierzchni, głębokości czy objętości wybranego materiału — ale skala jest tu bezsporna i widoczna z krawędzi.
Obok kopalni stoi elektrownia opalana węglem z tego samego wyrobiska, jedna z największych na świecie w swojej kategorii i przez lata wskazywana jako jeden z największych pojedynczych emitentów dwutlenku węgla w Europie.
Byłem tam i to jest miejsce, które robi wrażenie nie urodą, a proporcją: patrzy się na wyrobisko, w którym maszyny wielkości bloku mieszkalnego wyglądają jak zabawki.
Dlaczego nie podaję wymiarów
Bo to wyrobisko czynne. Głębokość i powierzchnia zmieniają się z każdym rokiem eksploatacji, a hałdy po drugiej stronie rosną w tym samym czasie. Każda liczba wpisana do takiego tekstu jest nieaktualna w ciągu kilku sezonów.
- 📐 Powierzchnia i głębokość — zmienne; aktualne dane u operatora
- ⛏️ Dwa wyrobiska — pole główne oraz drugie, otwarte później
- 🏭 Elektrownia — zasilana węglem z tej samej kopalni, obok
- ⛰️ Góra Kamieńsk — sztuczne wzniesienie zbudowane z nadkładu
- 🔗 Plany zamknięcia — terminy były zmieniane; sprawdzaj u operatora
Ostatni punkt dotyczy rzeczy najważniejszej dla kogoś, kto planuje tam pojechać w dłuższej perspektywie. Zakończenie eksploatacji jest zapowiadane, ale terminy były w ostatnich latach przesuwane i nie ma sensu przepisywać żadnego z nich.
Sztuczna góra obok
Góra Kamieńsk jest najciekawszym elementem tej okolicy i najmniej oczywistym. To wzniesienie zbudowane z nadkładu — materiału zdjętego z góry, żeby dostać się do węgla — czyli w praktyce hałda o wysokości i profilu prawdziwego wzgórza.
Zagospodarowano ją na stok narciarski i na farmę wiatrową, a jej szczyt jest jednocześnie najlepszym publicznie dostępnym punktem widokowym na wyrobisko. To rzadki przypadek, w którym odpad z kopalni stał się jednocześnie atrakcją i punktem obserwacji tej kopalni.
W skali kraju jest to zresztą osobliwość: sztucznie zbudowane wzniesienie, które w płaskim krajobrazie tej części Polski jest realną dominantą terenu.
Co ta kopalnia zrobiła z okolicą
Warto wiedzieć, że wpływ tego zakładu na region nie ogranicza się do samej dziury. Eksploatacja odkrywkowa wymaga odwodnienia terenu na dużym obszarze, więc poziom wód gruntowych wokół wyrobiska został obniżony — z konsekwencjami dla studni, rolnictwa i cieków w promieniu wielu kilometrów.
Drugą konsekwencją jest sama zmiana rzeźby terenu. Po jednej stronie powstało zagłębienie, po drugiej wzniesienia z nadkładu, a rzeka w tym rejonie została przełożona. Ten krajobraz jest w całości zaprojektowany, choć na pierwszy rzut oka wygląda po prostu na pofalowany.
Trzecią jest to, co będzie po zamknięciu. Wyrobiska tego typu zwykle zamienia się w zbiorniki wodne, bo zalanie jest tańsze i szybsze od zasypania — i taki jest też kierunek planów dla tego miejsca. Oznacza to, że najgłębsza dziura w tej części Europy ma zostać kiedyś jednym z jej głębszych jezior.
Jak to zobaczyć
Teren kopalni i elektrowni jest zakładem przemysłowym, więc wstęp na niego jest ograniczony i wymaga ustaleń — a zasady bywają zmieniane. Dostępny publicznie jest natomiast punkt widokowy na sztucznej górze oraz drogi wokół, z których widać skalę hałd.
Opis dotyczy stanu z okresu, w którym powstawał ten tekst, i nie zastępuje sprawdzenia aktualnych zasad wstępu, dostępności punktów widokowych i planów operatora. Wyrobisko jest czynnym zakładem, a jego granice i infrastruktura zmieniają się.
Analogiczny obiekt w znacznie większej skali, razem z miastem, które dla kopalni wysiedlono, opisałem przy Chuquicamacie w Chile. Śląskie ślady przemysłu w innej formie są przy pałacu w Pławniowicach, a wulkaniczne wzniesienia, które wyglądają na sztuczne, a nie są — przy Ostrzycy. Więcej relacji jest na blogu.
Frequently asked questions
Czy kopalnia Bełchatów to największa dziura w Europie?
Tak bywa nazywana, ale ścisłość tego określenia zależy od kryterium — powierzchni, głębokości czy objętości wybranego materiału. Skala jest bezsporna i widoczna z krawędzi wyrobiska.
Jaką powierzchnię i głębokość ma kopalnia?
Nie podaję tych wartości, bo wyrobisko jest czynne i zmieniają się z każdym rokiem eksploatacji, podobnie jak wysokość hałd. Aktualne dane publikuje operator kopalni.
Czym jest Góra Kamieńsk?
Sztucznym wzniesieniem zbudowanym z nadkładu zdjętego, żeby dostać się do węgla. Zagospodarowano ją na stok narciarski i farmę wiatrową, a jej szczyt jest najlepszym publicznie dostępnym punktem widokowym na wyrobisko.
Czy można wejść na teren kopalni?
Teren kopalni i elektrowni jest zakładem przemysłowym z ograniczonym wstępem, a zasady bywają zmieniane. Publicznie dostępny jest punkt widokowy na sztucznej górze oraz drogi wokół, z których widać skalę hałd.
Kiedy kopalnia zostanie zamknięta?
Zakończenie eksploatacji jest zapowiadane, ale terminy były w ostatnich latach przesuwane, dlatego nie podaję żadnej daty. Aktualne plany warto sprawdzić u operatora.