Etna — Krater Centralny, czyli Voragine i Bocca Nuova
Najstarszy z czterech kraterów szczytowych Etny mieści w sobie dwie osobne czeluście. Rzecz o tym, czym się różnią i co z nich widać.
Etna — krater centralny to nazwa, która myli, bo sugeruje jeden otwór. W rzeczywistości Cratere Centrale jest najstarszym z czterech kraterów szczytowych wulkanu i mieści w sobie dwa osobne zapadliska: Voragine i Bocca Nuova.
Etna nie ma jednego wierzchołka w takim sensie, w jakim ma go zwykła góra. Ma zespół kraterów, które powstają, zapadają się i zmieniają wysokość — a najwyższy punkt masywu przenosi się między nimi na przestrzeni lat.
Byłem tam w ramach Projektu 100 Wulkanów i poniżej opisuję, czym te dwie czeluście się różnią, co realnie widać z krawędzi i jak wygląda dotarcie w górne partie.
Krater Centralny Etny: Voragine i Bocca Nuova
Voragine jest starsza i głębsza. Powstała jako zapadlisko wewnątrz dawnego krateru centralnego i to ona bywa źródłem najbardziej spektakularnych epizodów — fontann lawy sięgających setek metrów, widocznych z całego wschodniego wybrzeża Sycylii.
Bocca Nuova, czyli dosłownie „nowe usta", otworzyła się później, w pierwszej połowie XX wieku, obok Voragine. Przez dekady obie funkcjonowały niezależnie, czasem rozdzielone wąską ścianką, która w kolejnych epizodach bywała naruszana.
Czym różnią się obie czeluście
- Voragine — starsza i głębsza, źródło najwyższych fontann lawy
- Bocca Nuova — otwarta w XX wieku obok niej, płytsza
- Ścianka między nimi obniża się po kolejnych epizodach
Ich wzajemny układ zmienia się z dekady na dekadę. Ścianka między nimi się obniża, dna wypełniają się materiałem albo zapadają, krawędzie się osuwają. To nie jest formacja, którą można opisać raz na zawsze — i dlatego opisy sprzed kilku lat bywają już nieaktualne.
- 📍 Gdzie: górne partie Etny, powyżej 3 000 m n.p.m.
- ⛰️ Co to jest: najstarszy z czterech kraterów szczytowych, mieszczący Voragine i Bocca Nuova
- ⚠️ Dostęp: górne partie bywają zamykane przez służby na czas aktywności — decyzja zapada z dnia na dzień
- 🔗 Stan wulkanu: komunikaty publikuje INGV, sekcja w Katanii
Cztery kratery szczytowe Etny
Żeby zrozumieć, gdzie jest Krater Centralny, trzeba znać całą czwórkę. Poza nim są jeszcze Krater Północno-Wschodni, Krater Południowo-Wschodni i wyrosły z niego Nowy Krater Południowo-Wschodni.
| Krater | Charakter | Uwaga |
|---|---|---|
| Centralny (Voragine + Bocca Nuova) | najstarszy, dwie czeluście | tu bywają fontanny lawy |
| Północno-Wschodni | przez lata najwyższy punkt Etny | wysokość zmienna |
| Południowo-Wschodni | młodszy, bardzo aktywny | zmienił kształt masywu |
| Nowy Południowo-Wschodni | najmłodszy, wciąż rośnie | najbardziej aktywny w ostatnich latach |
Który z nich jest w danym momencie najwyższy — to pytanie bez trwałej odpowiedzi. Wysokość szczytu Etny bywa korygowana po większych epizodach i różne źródła podają różne wartości, w zależności od tego, kiedy zrobiono pomiar. Z tego powodu nie podaję tu liczby w metrach.
Jak dotrzeć pod Krater Centralny
Standardowa droga od południa prowadzi z Rifugio Sapienza kolejką linową, potem terenowym pojazdem do okolic Torre del Filosofo, a stamtąd pieszo. Od północy analogiczna trasa zaczyna się w Piano Provenzana.
Kluczowa rzecz: wejście w górne partie nie zawsze jest dozwolone. Zasięg, do którego wolno podejść, wyznaczają służby i zmienia się on w zależności od aktywności. Bywa, że dostęp kończy się znacznie poniżej kraterów szczytowych, a bywa, że jest zamknięty całkowicie.
Druga rzecz to warunki. Powyżej trzech tysięcy metrów pogoda potrafi zmienić się w ciągu godziny, wieje mocno, a temperatura bywa znacznie niższa, niż sugeruje sycylijskie wybrzeże. Popiół i drobny materiał piroklastyczny to osobny problem — dla oczu i dla sprzętu.
Co zabrać na górne partie
W praktyce oznacza to trzy rzeczy do zabrania niezależnie od pory roku: wiatroszczelną kurtkę, okulary chroniące przed pyłem i buty za kostkę. Podłoże w górnych partiach to sypki materiał wulkaniczny, w którym stopa zapada się przy każdym kroku, a drobne kamienie wpadają do niskiego obuwia w ciągu kilkunastu minut.
Trzecia rzecz to czas. Wyjście w górne partie i powrót zajmuje znacznie więcej, niż wynikałoby z odległości na mapie, bo tempo na sypkim podłożu jest niskie, a wysokość robi swoje nawet u osób bez problemów z aklimatyzacją. Planowanie tego jako wypadu „po południu, po plaży" kończy się zejściem po ciemku.
Warto też wiedzieć, że kolejka linowa i pojazdy terenowe mają swoje godziny kursowania, a ostatni zjazd bywa wcześniej, niż się spodziewasz. Spóźnienie oznacza kilkugodzinne zejście pieszo.
Opis dotyczy warunków z okresu, w którym powstawał ten tekst, i nie zastępuje sprawdzenia aktualnych komunikatów INGV, prognozy oraz obowiązujących ograniczeń dostępu. Aktywność Etny i zasięg dozwolonego wejścia zmieniają się z dnia na dzień, a w górnych partiach obowiązek korzystania z przewodnika bywa wprowadzany okresowo.
O tym, gdzie właściwie jest wierzchołek tego wulkanu, pisałem osobno w tekście o czterech kratery szczytowych. Sąsiedni krater opisuje tekst ETNA, a stronę czysto praktyczną — nocleg, dojazd, jedzenie — zebrałem w ETNA turystycznie. Więcej relacji jest na wulkany świata blog.
Frequently asked questions
Czym jest Krater Centralny Etny?
To najstarszy z czterech kraterów szczytowych wulkanu. Nie jest pojedynczym otworem — mieści w sobie dwa osobne zapadliska: starszą i głębszą Voragine oraz młodszą Bocca Nuova, otwartą w pierwszej połowie XX wieku.
Czym różni się Voragine od Bocca Nuova?
Voragine jest starsza, głębsza i to z niej pochodzą najbardziej spektakularne fontanny lawy. Bocca Nuova otworzyła się później, obok niej. Rozdziela je ścianka, której wysokość i stan zmieniają się po kolejnych epizodach aktywności.
Ile kraterów szczytowych ma Etna?
Cztery: Centralny, Północno-Wschodni, Południowo-Wschodni i Nowy Południowo-Wschodni. Ich wzajemne wysokości się zmieniają, więc to, który jest najwyższym punktem Etny, bywa korygowane po większych erupcjach.
Czy można podejść pod Krater Centralny?
Nie zawsze. Zasięg dozwolonego wejścia wyznaczają służby i zależy on od bieżącej aktywności — bywa, że kończy się znacznie poniżej kraterów szczytowych albo że górne partie są zamknięte całkowicie. Sprawdź komunikaty przed wyjazdem.
Jak wysoka jest Etna?
Nie podaję jednej wartości, bo wysokość szczytu bywa korygowana po większych epizodach i różne źródła podają różne liczby zależnie od daty pomiaru. Aktualne dane publikuje INGV.