Vardø — arktyczne miasto, które leży dalej niż myślisz

Norweskie miasto na wyspie, położone dalej na wschód niż spora część Europy Wschodniej. Dojeżdża się tam tunelem pod dnem morza.

Autor: Grzegorz Gawlik · September 8, 2026

Vardø to najdalej na wschód wysunięte miasto Norwegii, leżące na wyspie Vardøya w Finnmarku, za kołem podbiegunowym. Jego położenie jest zaskakujące na mapie: znajduje się dalej na wschód niż Petersburg i niż większość ludzi umieszcza „Skandynawię".

Z lądem łączy je tunel drogowy prowadzony pod dnem morza — jeden z tych obiektów, które w Norwegii są normą, a poza nią wciąż robią wrażenie.

Byłem tam i to jest miejsce, które ma trzy rzeczy zupełnie do siebie niepasujące: twierdzę, pomnik ofiar procesów o czary i kolonię ptaków. Wszystkie trzy są warte drogi.

Trzy powody, żeby tam pojechać

Twierdza jest niewielka i właśnie w tym jest jej urok: gwiaździsty narys, wały, kilka budynków w środku i chorągiew. Jest to obiekt czynny administracyjnie, nie ruina, i można ją obejść w kwadrans. Warto zwrócić uwagę na to, po co ją tu postawiono — nie do obrony przed inwazją, a do zaznaczenia obecności państwa na obszarze, o który spierano się przez stulecia.

Pomnik ofiar procesów o czary jest natomiast rzeczą, która w tak małej miejscowości zaskakuje najbardziej: instalacja architektoniczna z częścią przypominającą długi, wąski korytarz z oknami, upamiętniająca konkretne osoby skazane w tym rejonie. To jedno z najmocniejszych miejsc pamięci, jakie widziałem w Skandynawii — i mówię to o obiekcie w mieście liczącym kilka tysięcy mieszkańców.

Ptaki na Hornøi

Sąsiednia wyspa jest rezerwatem ptaków i najlepszym w tej części Europy miejscem, żeby zobaczyć maskonury z bliska. Płynie się tam łodzią, a na wyspie obowiązują ścieżki i zasady poruszania się w sezonie lęgowym.

• 🐦 Maskonury — najłatwiej obserwowane w sezonie lęgowym, wiosną i latem
• 🚤 Dojazd — łodzią z portu, w zależności od pogody
• 📏 Odległość — obowiązuje trzymanie się ścieżek; kolonie są wrażliwe
• ❄️ Poza sezonem — ptaków nie ma; wyspa traci wtedy główny powód wizyty

O tych ptakach — i o pytaniu, które w Islandii bywa im zadawane w karcie — napisałem osobno przy maskonurach.

Klimat i pora roku

Za kołem podbiegunowym pora roku decyduje o tym, co się widzi. Latem trwa dzień polarny, zimą noc polarna z szansą na zorzę, a wiatr od Morza Barentsa jest tu obecny niemal stale.

To nie jest kierunek na jeden dzień wpleciony w większą podróż — dojazd jest długi, drogą wzdłuż wybrzeża albo lotem z przesiadką. Kto tam jedzie, powinien zaplanować nocleg i przyjąć, że pogoda ustali część programu.

Warto też wiedzieć, że Vardø jest przystankiem statków kursujących wzdłuż norweskiego wybrzeża, więc część odwiedzających trafia tam w ramach rejsu i ma na miejscu kilka godzin. Przy takim wariancie wybór jest praktycznie jeden: twierdza i pomnik, bo obie rzeczy są w mieście i obchodzi się je pieszo. Wyspa z ptakami wymaga osobnego czasu i pogody.

Dla porównania, arktyczne kierunki po stronie wulkanicznej — z gorącymi źródłami zamiast twierdz — opisałem przy Islandii i jej wulkanach.

Inne miejsca o podobnym położeniu i podobnym zjawisku dnia polarnego opisałem przy Uralu, Salechardzie i Workucie. Więcej przewodników jest w tekstach z działu Przewodniki turystyczne.

Frequently asked questions