Projekt 100 Wulkanów

Sto czynnych i wygasłych wulkanów na wszystkich kontynentach. Co się na to składa poza samym wejściem na szczyt.

Autor: Grzegorz Gawlik · September 8, 2026

Projekt 100 Wulkanów to wieloletnia wyprawa na sto wulkanów rozsianych po wszystkich kontynentach — czynnych i wygasłych, wysokich i takich, które ledwo wystają ponad okoliczne pola.

Nazwa jest prosta, ale samo wchodzenie jest najmniejszą częścią przedsięwzięcia i najkrótszą w czasie — na każdą godzinę na szczycie przypada kilkadziesiąt godzin dojazdu, czekania na pogodę i załatwiania pozwoleń. Wokół niego narosły cztery inne wątki, których na początku nie planowałem: eksploracja, odkrycia, nauka i sport. Poniżej, co każdy z nich realnie oznacza.

Jestem Grzegorz Gawlik i prowadzę ten projekt od lat. To jego strona zbiorcza; relacje z poszczególnych wejść są na blogu.

Eksploracja

Wulkany leżą w pasach, które przecinają kilkanaście krajów naraz — Andy, Pierścień Ognia, Wielki Rów Afrykański, łuk śródziemnomorski. To sprawia, że projekt sam z siebie prowadzi w miejsca, do których inaczej nie byłoby powodu jechać.

Część z nich to kierunki, których nie ma w katalogach: Naddniestrze, Gagauzja, północna Macedonia, irański Elburs. Wulkan bywa tam pretekstem, a właściwą treścią wyjazdu okazuje się kraj dookoła niego.

Ta zamiana proporcji zdarza się regularnie. Do Macedonii pojechałem po Duvalo — niewielki obiekt geologiczny w cieniu Ochrydy — a wróciłem głównie z tekstem o samej Ochrydzie. Do Mołdawii po nic wulkanicznego w ogóle, a wyszło z tego kilka reportaży z Naddniestrza i Gagauzji.

Co to znaczy w praktyce

Eksploracja w tym projekcie nie oznacza wchodzenia tam, gdzie nie było nikogo. Oznacza raczej docieranie do miejsc słabo opisanych po polsku.

• Wulkany, o których nie ma polskich relacji ani opisów tras
• Kierunki pomijane przez biura podróży, zwykle z powodów politycznych
• Obiekty znane lokalnie, a nieobecne w zachodnich przewodnikach
• Trasy dojazdu, które trzeba złożyć samemu z lokalnego transportu

Odkrycia

To jest część, która wyszła przypadkiem. Przy okazji wejść trafiały się rzeczy, których nie było w dostępnych opisach: jeziora położone wyżej, niż podawano, nieopisane pola fumaroli, zmienione ukształtowanie kraterów.

Najciekawszym wątkiem okazały się najwyżej położone jeziora świata na Ojos del Salado w Andach — obiekty leżące powyżej sześciu tysięcy metrów, w miejscu, gdzie woda w stanie ciekłym nie powinna właściwie występować przez większość roku — obiekt, wokół którego do dziś toczy się spór o to, które z nich zasługuje na miano najwyższego i jak w ogóle je mierzyć.

Gdzie kończy się ciekawostka, a zaczyna ustalenie

Trzeba tu być ostrożnym z językiem. „Odkrycie" w kontekście turystycznym zwykle znaczy „nie wiedziałem, że to tam jest". Tam, gdzie chodzi o rzeczywiste ustalenia, liczy się pomiar i weryfikacja — a te wymagają ludzi, którzy zajmują się tym zawodowo.

Nauka

Stąd wziął się czwarty wątek. Część wypraw prowadzona była we współpracy z ludźmi, dla których wulkan jest przedmiotem badań, a nie celem sportowym: obserwacje stanu kraterów, dokumentacja pól lawowych, pomiary w rejonach jezior wysokogórskich.

Mój udział jest w tym prosty i ograniczony: docieram tam, gdzie trudno dotrzeć, i dokumentuję to, co widzę, w sposób nadający się do dalszej weryfikacji. Interpretacja należy do specjalistów.

Warto powiedzieć wprost, dlaczego to ma jakąkolwiek wartość. Wulkanolog rzadko ma budżet i czas na wejście na sześciotysięcznik w Andach po to, żeby sprawdzić jedną rzecz. Ktoś, kto i tak tam idzie, może przy okazji zebrać zdjęcia, współrzędne i opis stanu — i to bywa wystarczające, żeby ktoś inny wiedział, czy warto tam jechać z aparaturą.

Co jest dokumentowane

• Stan krateru i aktywności fumarolowej w dniu wejścia
• Zasięg i wygląd pól lawowych oraz zmiany względem wcześniejszych opisów
• Poziom i zasięg jezior wulkanicznych tam, gdzie występują
• Warunki na trasie: śnieg, lód, przejezdność, stan poręczówek

Dlaczego dokumentacja z dnia wejścia ma wartość

Wulkan opisany raz przestaje być opisany po kilku latach. Krater się osypuje, pole lawowe zarasta albo przeciwnie — przykrywa nowy materiał, jezioro podnosi się lub znika, a szlak zmienia przebieg po każdym większym epizodzie.

Dlatego przy każdej relacji na tej stronie jest data. Bez niej opis jest tylko wrażeniem, z nią staje się punktem odniesienia: ktoś, kto pojedzie tam później, może porównać i zobaczyć, co się zmieniło.

Wyczyn i sport

Ten wątek jest najprostszy do opisania i najmniej interesujący. Sto wulkanów to liczba, a liczby motywują — ale sama w sobie nic nie znaczy, bo wejście na czynny stożek w Nikaragui i na wygasłe wzgórze na Opolszczyźnie liczą się do listy tak samo, a są zupełnie różnymi przedsięwzięciami.

Dlatego nie podaję bieżącego stanu licznika jako miary czegokolwiek. Znaczenie ma raczej to, co udało się na konkretnych obiektach: Ojos del Salado, najwyższy wulkan świata; Kilimandżaro; Popocatépetl i Orizaba w Meksyku; Demawend w Iranie; Etna i Stromboli; Islandia w trakcie erupcji Fagradalsfjall.

Dwie osie trudności

Trudność w tym projekcie rozkłada się na dwie niezależne osie i rzadko idą one w parze.

• Techniczna — lód, ekspozycja, konieczność asekuracji; dotyczy niewielu obiektów
• Logistyczna — dojazd, pozwolenia, aklimatyzacja, zaplecze; dotyczy większości
• Polityczna — kraje, w których problemem jest sama obecność, nie góra
• Pogodowa — okno czasowe, które bywa krótsze niż wyjazd

Część z tych wejść była trudna technicznie, część wyłącznie logistycznie, a kilka nie udało się w ogóle. Te ostatnie też są na tej stronie opisane, bo pokazują, gdzie leży granica — a relacja z nieudanego wyjazdu bywa użyteczniejsza niż z udanego.

Opisy tras i warunków dotyczą dni, w których tam byłem, i nie zastępują sprawdzenia aktualnych komunikatów służb wulkanologicznych ani obowiązujących ograniczeń dostępu. Aktywność wulkanu potrafi zmienić się w ciągu tygodnia, a strefy bezpieczeństwa są wyznaczane lokalnie i bywają zmieniane z dnia na dzień.

Gdzie szukać relacji

Relacje z poszczególnych wejść są na blogu — najwięcej z Etny, Islandii, Meksyku i Andów. Dłuższe teksty o krajach, do których projekt doprowadził, są w dziale Reportaże.

Sprzęt używany na tych wyprawach opisuję w Testy i porady, z uwzględnieniem tego, co się nie sprawdziło. Trasy nadające się do powtórzenia bez wyprawowego zaplecza są w Przewodniki turystyczne.

Osobno warto zajrzeć do Felietony i wywiady — tam trafiają teksty o tym, co dzieje się wokół gór: przepisy, komercjalizacja, wypadki i rozmowy z ludźmi, którzy zajmują się tym dłużej ode mnie.

Jeśli szukasz konkretnego obiektu, najprościej zacząć od bloga i wyszukać nazwę wulkanu — relacje są opisane nazwami własnymi, nie numerami etapów projektu. Nazwy podaję w polskiej formie tam, gdzie taka istnieje i jest powszechna, a w nawiasie oryginał, jeśli ktoś mógłby szukać właśnie po nim.

Projekt nie ma daty zakończenia i celowo jej nie ustalam. Lista rośnie wtedy, kiedy da się gdzieś pojechać, a nie według harmonogramu — i tak jest lepiej, bo wyprawa robiona pod termin bywa wyprawą robioną wbrew warunkom.

Frequently asked questions