Sarajewo — stolica Bośni i Hercegowiny, miasto warstw
Osmańskie bazary, austro-węgierskie kamienice i ślady oblężenia na tych samych ulicach. Nigdzie na Bałkanach warstwy historii nie leżą tak blisko siebie.
Stolicą Bośni i Hercegowiny jest Sarajewo — miasto w wąskiej dolinie otoczonej wzgórzami, co jest tu istotne nie tylko krajobrazowo. To położenie kształtowało jego historię, klimat i to, co widać dziś na elewacjach.
Miasto ma cechę rzadką w Europie: na kilkuset metrach jednej ulicy przechodzi się od osmańskiego bazaru do austro-węgierskiej zabudowy, a stąd do modernizmu i do budynków ze śladami ostrzału. Nie są to dzielnice — to warstwy nałożone na siebie.
Byłem tam i uważam, że to najlepsze miasto na Bałkanach dla kogoś, kto chce zrozumieć ten region, a nie tylko go zobaczyć.
Co zobaczyć
| Miejsce | Czym jest |
|---|---|
| Baščaršija | osmański bazar, serce starego miasta |
| Łaciński Most | miejsce zamachu z 1914 roku, początek I wojny światowej |
| Ratusz | austro-węgierski gmach, odbudowany po zniszczeniu |
| Żółta Twierdza | punkt widokowy nad miastem, nad cmentarzem |
| Wzgórza olimpijskie | obiekty z igrzysk zimowych, w tym tor bobslejowy |
| Muzeum tunelu | tunel z okresu oblężenia, na obrzeżach |
Baščaršija jest punktem, od którego zaczyna się w Sarajewie każda wizyta: zwarta tkanka warsztatów, meczetów i lokali z kawą po bośniacku. Kawa podawana jest tu w dżezwie z miedzianą tacką i kostką cukru obok — to rytuał, nie sposób podania, i nie należy się z nim spieszyć. Kilkaset metrów dalej, na tej samej osi, zaczyna się zabudowa z okresu austro-węgierskiego — miejsce tej granicy jest oznaczone na chodniku.
Łaciński Most to z kolei adres, przy którym w 1914 roku doszło do zamachu na następcę tronu Austro-Węgier. Miejsce jest niepozorne i to jest jego najmocniejsza cecha: wydarzenie, które uruchomiło pierwszą wojnę światową, wygląda tam jak zwykłe skrzyżowanie. Tablica na ścianie budynku obok jest cała informacja, jaką się dostaje, i w zasadzie wystarcza.
Ślady oblężenia
Miasto było oblegane w latach dziewięćdziesiątych XX wieku i to jest w jego tkance nadal widoczne. Nie w formie ruin — te odbudowano — ale w detalach: śladach odłamków na elewacjach, wypełnionych czerwoną masą wgłębieniach w asfalcie, rozmiarach cmentarzy założonych w tym okresie na zboczach.
Tunel prowadzony pod pasem lotniska, którym dostarczano do miasta zaopatrzenie, jest dziś muzeum na obrzeżach. To najbardziej rzeczowe miejsce, żeby zrozumieć, na czym polegała codzienność tamtych lat, i jest prowadzone bez patosu.
Nie rozstrzygam tu niczego politycznie i nie wchodzę w ocenę stron konfliktu — opisuję to, co widać, i to, co jest udokumentowane. Jeśli jedziesz do Sarajewa, warto wiedzieć, że temat jest obecny i że mieszkańcy mówią o nim różnie, zależnie od tego, kogo pytasz.
Igrzyska i wzgórza nad miastem
Sarajewo było gospodarzem zimowych igrzysk olimpijskich w latach osiemdziesiątych, a obiekty stoją na wzgórzach wokół doliny. Część z nich jest opuszczona i to daje jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc w mieście: betonowy tor bobslejowy w lesie, pokryty graffiti.
Na wzgórza wjeżdża kolejka gondolowa i to najprostszy sposób, żeby zobaczyć układ całej doliny. Warto wybrać się tam pod wieczór — miasto z góry, wciśnięte między zbocza, wygląda wtedy najlepiej.
Uwaga praktyczna: poza wyznaczonymi ścieżkami na wzgórzach mogą zalegać niewybuchy z okresu wojny; obowiązuje zasada trzymania się oznakowanych szlaków i informacji lokalnych.
Pozostałe stolice regionu opisałem osobno: Skopje, Belgrad i kraj ze stolicą w Prisztinie. O najbardziej znanej bośniackiej mistyfikacji jest przy piramidach w Bośni. Więcej relacji jest na blogu.
Frequently asked questions
Jaka jest stolica Bośni i Hercegowiny?
Sarajewo — miasto położone w wąskiej dolinie otoczonej wzgórzami. To położenie kształtowało jego historię i jest odczuwalne także dziś, bo cała zabudowa rozkłada się wzdłuż doliny i wspina po zboczach.
Co zobaczyć w Sarajewie?
Osmański bazar Baščaršija, Łaciński Most przy miejscu zamachu z 1914 roku, austro-węgierski ratusz, punkt widokowy Żółtej Twierdzy oraz muzeum tunelu na obrzeżach. Na wzgórzach stoją obiekty z zimowych igrzysk olimpijskich.
Czy w Sarajewie widać ślady wojny?
Tak, choć nie w formie ruin. Widoczne są ślady odłamków na elewacjach, wypełniane czerwoną masą wgłębienia w asfalcie oraz rozmiary cmentarzy założonych w latach dziewięćdziesiątych na zboczach doliny.
Czym jest muzeum tunelu?
Muzeum urządzone przy tunelu prowadzonym pod pasem lotniska, którym w czasie oblężenia dostarczano do miasta zaopatrzenie. Jest prowadzone rzeczowo i bez patosu, i jest najlepszym miejscem, by zrozumieć codzienność tamtych lat.
Czy można chodzić po wzgórzach nad Sarajewem?
Po wyznaczonych ścieżkach tak. Poza nimi obowiązuje ostrożność, bo na wzgórzach mogą zalegać niewybuchy z okresu wojny — trzymaj się oznakowanych szlaków i informacji lokalnych.